Τσαριτσάνη Ελασσόνας– Η πόλη των εκκλησιών, των γραμμάτων και της λευτεριάς.
Κάτω από τον Όλυμπο, εκεί όπου ο μύθος συναντά την ιστορία και το βλέμμα απλώνεται από τα δάση ως την εύφορη πεδιάδα, στέκει η Τσαριτσάνη. Μια κωμόπολη που μοιάζει περισσότερο με σύμβολο παρά με τόπο. Ένα σταυροδρόμι πολιτισμών και εποχών, μια μικρή πολιτεία που γεννήθηκε από την ανάγκη να υπάρχει φως μέσα σε δύσκολους καιρούς.
Το όνομά της αλλάζει μέσα στους αιώνες Σταρίστα, Τζερνιτζηανί, Σαρίτσιανη, Τσαρίτσανη μα η ψυχή της μένει η ίδια. Οι ρίζες της φτάνουν ως τα βάθη της προϊστορίας εκεί όπου ο νεολιθικός άνθρωπος διάλεξε τον τόπο αυτό για τη γη και το νερό του. Στην τοποθεσία Τρανός Αηλιάς οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν τα ίχνη μιας αρχαίας πόλης, πιθανώς της Όρθης που κατά την παράδοση, συμμετείχε στην Τρωική εκστρατεία. Από τότε, η Τσαριτσάνη κουβαλά μέσα της κάτι από τη μυθική εκείνη γενναιότητα.
Με τους αιώνες πέρασαν Σλάβοι, Βυζαντινοί, Οθωμανοί, μα τούτος ο τόπος δεν έχασε ποτέ τη δική του ταυτότητα. Οι Τούρκοι την είπαν Καλίσαλη πόλη των εκκλησιών κι είχαν δίκιο εδώ χτίστηκαν και σώζονται ακόμη ναοί μοναδικής ομορφιάς, σαν ζωντανές μαρτυρίες πίστης και τέχνης. Ο ναός του Αγίου Νικολάου με τη θαυμαστή τοιχογραφία της Ρίζας του Ιεσσαί όπου συνυπάρχουν 12 αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, οι Ταξιάρχες του 1656, ο Άγιος Παντελεήμονας, οι Άγιοι Ανάργυροι και η Παναγία όλα δείγματα ενός πολιτισμού που δεν λύγισε.
Μα δεν είναι μόνο η πίστη που καθόρισε την Τσαριτσάνη είναι και το πνεύμα της. Από τον 17ο αιώνα και μετά, η κωμόπολη γίνεται φάρος παιδείας και προόδου. Ιδρύεται σχολείο, λειτουργούν ελληνικά εκπαιδευτήρια, διδάσκουν σπουδαίοι δάσκαλοι όπως ο Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων μια από τις πιο λαμπρές μορφές του Γένους. Από τα θρανία της πέρασαν λόγιοι και αγωνιστές, ανάμεσά τους και ο Χριστόφορος Περραιβός, ο ήρωας της Επανάστασης του ’21. Η Τσαριτσάνη δεν έμαθε απλώς γράμματα έμαθε να σκέφτεται ελεύθερα.
Στους χρόνους της Τουρκοκρατίας, γνώρισε ακμή και πλούτο. Τα πολύχρωμα υφαντά και τα κόκκινα νήματα της από το ριζάρι ταξίδευαν σε όλη την Ευρώπη στη Βιέννη, τη Λειψία, τη Βουδαπέστη. Η μεταξοκαλλιέργεια και η υφαντουργία έκαναν την Τσαριτσάνη γνωστή ως μικρή πολιτεία βιοτεχνίας και δημιουργίας. Ήταν η εποχή που η οικονομική ευμάρεια γέννησε και πνευματική άνθηση. Ο τόπος έγινε δεύτερα Αμπελάκια οι συνεταιρισμοί, οι συντροφιές των τεχνιτών, οι συνάξεις των εμπόρων, όλα αυτά ήταν δείγματα ενός ελληνισμού που δεν λύγιζε.
Ώσπου ήρθε η πανώλη του 1813. Ένα σκοτεινό σύννεφο σκέπασε την Τσαριτσάνη, κι όμως η ζωή ξαναγεννήθηκε από τις στάχτες της. Και όταν οι Βαλκανικοί Πόλεμοι ξέσπασαν, ήταν η πρώτη πόλη που ελευθερώθηκε, στις 5 Οκτωβρίου 1912. Από τότε η Τσαριτσάνη κουβαλά περήφανα τον τίτλο της πρώτης λευτερωμένης πολιτείας της Θεσσαλίας.
Η ιστορία όμως δεν σταμάτησε εκεί.
Στα χρόνια της Κατοχής, η Τσαριτσάνη στάθηκε όρθια. Τον Αύγουστο του 1942, δώδεκα νέοι της ιδρύουν την πρώτη ομάδα ανταρτών του ΕΛΑΣ. Ολόκληρο το χωριό συντάσσεται με το ΕΑΜ, με πίστη στην ελευθερία και στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Στις 12 Μαρτίου 1943, οι Ιταλοί εισβάλλουν και καίνε την Τσαριτσάνη. Σαράντα πέντε πατριώτες εκτελούνται στην πλατεία, άλλοι επτά το 1944 από τους Γερμανούς. Ο τόπος πλημμυρίζει αίμα, μα όχι φόβο. Γιατί οι άνθρωποί του πίστευαν σε κάτι ανώτερο στην ελευθερία του ανθρώπου και του πνεύματος.
Αυτή η πίστη δεν χάθηκε ποτέ. Τεκμήριο της παιδείας και της προόδου είναι η Οικονόμειος Σχολή, το μαρμάρινο γυμνάσιο του 1910, σύμβολο των γραμμάτων και της μόρφωσης που φώτισε ολόκληρη την επαρχία Ελασσόνας. Κι αν το πυρπόλησαν οι κατακτητές, δεν κατάφεραν ποτέ να σβήσουν το φως του. Γιατί εκεί έμεινε χαραγμένη η μνήμη και η ψυχή ενός τόπου που στέκει πάντα αγέρωχος.
Η Τσαριτσάνη είναι και τόπος τέχνης και αρχιτεκτονικής. Τα λιθόκτιστα πυργόσπιτα, όπως του Μάμτζιου, στέκουν σαν πέτρινες φρουρές του παρελθόντος, μάρτυρες ενός αρχοντικού τρόπου ζωής. Στο δάσος της, το Μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου στο Βαλέτσικο και τα ασκηταριά της Μεταμορφώσεως και της Αγίας Μαρίνας θυμίζουν πως εδώ, η πίστη και η φύση πορεύονται μαζί. Ο Μενεξές, η επιβλητική Τσούκα, στέκει ψηλά, με θέα που κόβει την ανάσα σαν να φυλάει το χωριό αιώνες τώρα.
Και αν κάποιος θέλει να δει την ψυχή της σημερινής Τσαριτσάνης, αρκεί να σταθεί στην πλατεία της Σοφίας Βέμπο, της μεγάλης Ελληνίδας που κατάγεται από εδώ, και να ακούσει τους ήχους της ζωής τα παιδιά που γελούν, τα καφενεία που σφύζουν, τις φωνές των συλλόγων που κρατούν ζωντανό τον πολιτισμό.
Η ομάδα ποδοσφαίρου Οικονόμος Τσαριτσάνης, οι μορφωτικοί και εξωραϊστικοί σύλλογοι, οι Φίλοι Βουνού και Δάσους, οι γυναίκες που μαζεύονται να υφάνουν και να τραγουδήσουν όλοι μαζί αποτελούν τη συνέχεια μιας ιστορίας που ποτέ δεν έπαψε να γράφεται.
Η Τσαριτσάνη δεν είναι απλώς μια κωμόπολη. Είναι ένα βιβλίο ανοιχτό στον χρόνο. Από την αρχαιότητα και την παιδεία, ως την Αντίσταση και τη σύγχρονη δημιουργία, ο τόπος αυτός υπήρξε πάντα πυρήνας ελευθερίας, γνώσης και ψυχής.
Κι όπως λένε οι παλιοί, η Τσαριτσάνη δε σκύβει το κεφάλι γιατί έχει μάθει να κοιτάζει τον Όλυμπο στα μάτια.
